Pas heb ik een stuk uit PAKARA overgetikt over een wetenschappelijk onderzoek naar verenplukken. Misschien voor jou ook interessant om te lezen?
VERENPLUKKEN BIJ PAPEGAAIEN
Een samenvatting van de literatuur
Door drs. Y. van Zeeland
Overgenomen uit Pakara magazine maart / april 2010
Verenplukken is een veelvoorkomend probleem bij papegaaien die in gevangenschap gehouden worden. Naar schatting plukt ongeveer 10% van de papegaaien.
Alhoewel de naamgeving suggereert dat het probleem zich openbaart in de vorm van het uittrekken van veren, omdat het een veel uitgebreider scala aan gedragingen waardoor schade aan het verenkleed optreedt. Naast plukken kan dit ook inhouden dat de vogel zijn veren afbijt, kapot kauwt en/of rafelt.
Typisch bij een verenplukker is het aanwezig zijn van normale bevedering op plekken waar de vogel met zijn snavel niet bij kan, zoals het hoofd en de kuif. Voorkeursplaatsen voor het plukken zijn nek, borst, flank, dijen en onderzijde van de vleugels.
Verenplukken wordt vooral gezien bij de grijze roodstaart papegaai en kaketoes. Deels zouden deze waarnemingen vertroebeld kunnen worden door het feit dat juis deze soorten vaak als huisdier gehouden worden. Verder wordt gesuggereerd (maar is niet bewezen!) dat verenplukken vooral bij vrouwelijke vogels optreedt, en vaak begint rondom de leeftijd waarop de papegaai seksueel volwassen wordt/is (tussen 4 en 10 jaar).
Er bestaan verschillende ideeën en opvattingen over de redenen waarom een papegaai zich begint kaal te plukken en/of dit gedrag onderhouden wordt. Grofweg kunnen drie grote groepen onderscheiden worden:
Verenplukken als gedrag dat zich uit ten gevolgde van pogingen van de vogel om zich aan te passen aan een niet-geschikte of abnormale leefomgeving (zgn maladaptief gedrag).
Verenplukken als gedrag dat optreedt als gevolg van een afwijkende ontwikkeling van de hersenen en psyche van de vogel (zgn malfunctioneel gedrag).
Verenplukken als gedrag dat optreedt door aanwezigheid van andere, onderliggende lichamelijke problemen (medische oorzaak).
Het vermoeden dat verenplukken maladaptief gedrag is wordt versterkt door het feit dat verenplukken voor veel mensen vaak sterk lijkt op het poetsen van het verenkleed en daar in veel gevallen slecht van te onderscheiden is. In de loop van de tijd kan dit (maladaptieve) gedrag - dat oorspronkelijk is ontstaan als gevolg van een suboptimale leefomgeving - zich echter ontwikkelen tot echt "gestoord gedrag" (malfunctioneel), waarbij het gedrag vaak niet meer omkeerbaar blijkt te zijn.
In het algemeen wordt verondersteld dat verenplukken niet door één enkele factor wordt veroorzaakt, maar dat zeer veel factoren meespelen in al dan niet ontwikkelen en onderhouden van dit gedrag (zgn multifactoriële aandoening). Dit kunnen zowel factoren uit de (sociale) leefomgeving zijn, maar ook factoren vanuit de vogel zelf. Hierbij valt te denken aan o.a. genetische factoren, maar ook aan een gebrek of overschot aan bepaalde stoffen in het lichaam (zoals hormonen) of de hersenen (zgn. neurotransmitters).
Het is belangrijk om te realiseren dat niet alleen factoren uit de huidige leefomgeving, maar ook factoren op jonge leeftijd mee kunnen spelen in het ontwikkelen van probleemgedrag zoals verenplukken. Zo is in een onderzoek van de Oostenrijkse Roberta Schmid een verband aangetoond tussen handopfok en het ontwikkelen van probleemgedrag op latere leeftijd. Het gebrek aan opvoeding door de ouders en/of zonder aanwezigheid van soortgenoten kan ertoe leiden dat de vogel imprint op de mens (dwz de mens als soortgenoot gaat zien). Hierdoor kan de papegaai op latere leeftijd de mens als seksuele partner gaan zien met als mogelijk gevolg het ontwi9kkelen van agressief of hyperseksueel gedrag, of verenplukken.
Het is daarnaast ook belangrijk om rekening te houden met de leefomstandigheden van papegaaien in het wild. Van de vogels die in gevangenschap gehouden worden is een deel direct afkomstig uit het wild (wildvang), terwijl de overige vogels deel uitmaken van een 1e, 2e of hooguit 3e generatie die in gevangenschap gekweekt is. Onze huiskamervogels lijken daardoor nog erg veel op hun wilde soortgenoten, en zullen hoogstwaarschijnlijk dezelfde behoeften hebben. In dit kader zijn een aantal aspecten belangrijk om in gedachten te houden:
a:
Papegaaien zijn sociale vogels die vaak in koppels, kleinere of grotere groepen leven. In gevangenschap worden de vogels echter vaak solitair gehuisvest. Deze sociale isolatie kan bijdragen aan het ontwikkelen van verenplukken. Bij amazonepapegaaien - die in de natuur vaak in koppels leven - is in onderzoek vastgesteld dat het samen huisvesten van twee vogels van hetzelfde geslacht een positieve bijdrage heeft op het welzijn van de vogels. Of dit bij andere papegaaiensoorten ook het geval is, is niet onderzocht. Het zou zelfs zo kunnen zijn dat bij de grijze roodstaart papegaai en kaketoe andere groepssamenstellingen de voorkeur verdienen, omdat deze soorten juist in grote zwermen samenleven, waarbinnen kleinere groepen gevormd worden (meestal bestaande uit 5-6 individuen).
b:
In het wild besteden papegaaien een groot deel van hun dag (ca 6-8 uur) aan het verzamelen van voedsel. In gevangenschap is dit vaak teruggebracht tot hooguit één uur, omdat het voedsel rechtstreeks in het bakje beschikbaar is. Dit kan ertoe leiden dat de vogel zich gaat vervelen (als gevolg van het overhouden van een groot deel van de dag als vrije tijd). Daarnaast zijn ook sterke aanwijzingen dat het zoeken van voedsel (fourageren) op zichzelf een activiteit is die als belonend wordt ervaren door de vogel. Het ontbreken van mogelijkheden om deze essentiële gedragsbehoefte uit te voeren kan een tweede verklaring vormen voor het optreden van verenplukken, waarbij de behoefte om met de snavel het voer te manipuleren omgericht wordt naar het verenkleed.
c:
Papegaaien leven in het wild vaak onder sterk wisselende omstandigheden. Uit onderzoek van oa Irene Pepperberg bekend geworden dat de papegaaien zeer intelligente vogels zijn. Bij gebrekkige stimulatie kan daardoor verveling, met als gevolg verenplukken, optreden.
d:
In het wild zijn papegaaien vrij op te lopen en te vliegen waar ze willen. In gevangenschap is de grootte van de kooi en/of leefruimte vaak beperkt, en daardoor de bewegingsvrijheid van de vogel idem.
e:
Tot slot worden ook andere factoren genoemd die mogelijk bijdragen aan het ontwikkelen en onderhouden van verenplukken. Voorbeelden hiervan zijn plotseling optredende veranderingen en de reactie die een eigenaar geeft naar de vogel wanneer deze plukt.
In sommige gevallen kan deze reactie onbedoeld als beloning werken voor de vogel (het geven van aandacht of afleiding kan als positief ervaren worden voor de vogel, ook al is dit in de vorm van bv schreeuwen).
Het is belangrijk voor een eigenaar om zich te realiseren dat de reactie die hij of zij geeft als consequentie voor het gedrag juist als versterkende factor kan optreden (zgn reïnforcement). Naast de reacties en consequenties, die het optreden van het gedrag kunnen beïnvloeden (toename, afname), kunnen ook voorafgaand aan het gedrag specifieke voorvallen of factoren meespelen die aanleiding zijn voor de vogel om te gaan plukken (zgn antecedenten). Vaak blijkt het in de praktijk moeillijk om deze aanleidingen te identificeren en herkennen.
Omdat het vaak niet duidelijk is wat de aanleiding voor het plukken is, en veel factoren hierbij een (grotere of kleinere) rol kunnen spelen, is het behandelen van verenplukken een moeilijke en uitdagende taak. Daarnaast kan de behandeling verder bemoeilijkt worden indien het plukken een 'gewoonte' is geworden (vergelijkbaar met bv nagelbijten). In de literatuur worden diverse behandelmethoden genoemd en gesuggereerd, waaronder:
het aanpassen van de leefomgeving en kooi-inrichting, onder andere door het aanbieden van kooi- en voedselverrijking. Onderzoeken van Meehan (2003) en Lumeij (2008) hebben aangetoond dat deze middelen een belangrijke rol spelen bij het zowel voorkómen als het behandelen van verenplukken.
Gedragstherapie en interventie, waarbij met behulp van verschillende technieken geprobeerd wordt het probleemgedrag af te leren en te vervangen voor een ander, gewenst gedrag. Hierbij valt bv te denken aan het omrichten van het poets- en plukgedrag van het verenkleed naar een speeltje van sisaltouw.
Gebruik van psychofarmaca (medicijnen die invloed hebben op stoffen die in de hersenen geproduceerd worden, die op hun beurt het gedrag van het dier kunnen beïnvloeden). Er is een enorme diversiteit van deze medicijnen op de markt. Omdat de werking, effectiviteit en bijwerkingen van deze middelen bij vogels nog (veelal) onbekend zijn, dient men terughoudend te zijn in het gebruik ervan.
Het lokaal aanbrengen van onsmakelijke stoffen om het plukken tegen te gaan. Het is belangrijk om hierbij te realiseren dat dit vooral een symptomatische behandeling is, dwz de behandeling richt zich vooral op de symptomen en niet op het wegnemen van de oorzaak. Daarnaast kan deze behandeling in een aantal gevallen mogelijk ook averechts werken, doordat het aanwezig zijn van een lichaamsvreemde stof op de vleugels de vogel juist stimuleert om te poetsen.
Het aanbrengen van een kraag. Ook hierbij geldt dat dit uitsluitend een symptomatische behandeling is. Dit is dan ook zeker een methode die niet aangeraden wordt, met uitzondering van die gevallen waarbij het nopodzakelijk is om te voorkomen dat de vogel ernstige schade aan zichzelf toebrengt (bv in gevallen van automutilatie), of waarbij de kraag als hulpmiddel dient om de 'gewoonte' te doorbreken.
Helaas zijn er momenteel weinig wetenschappelijke bewijzen en informatie aanwezig omtrent de verschillende behandelmethoden, en kunnen nog geen uitspraken gedaan worden over de effectiviteit daarvan.
Concluderend kan gesteld worden dat verenplukken bij papegaaien een lastig probleem is waarover nog veel zaken onbekend zijn. De meeste informatie die beschikbaar is, is gebaseerd op ervaringen en theorieën van 'experts' (dierenartsen, gedragsdeskundigen) werkzaam op het gebied van papegaaien.
Het blijft echter de vraag hoe 'waar ' of 'valide' deze informatie is.
Het is daarmee dus belangrijkj en noodzakelijk dat meer onderzoek gedaan wordt naar verenplukken bij papegaaien.
Bovenstaande tekst is een samenvatting van het overzichtsartikel dat door drs Yvonne van Zeeland, specialist vogelgeneeskunde in opleiding, is geschreven.
Nel (Gebruiker)
Extreme prater
Berichten: 324
