Pelletvoeding versus conventionele voeding
Door Ing. E.A.W. van kooten
Wij zijn geen onderzoeksinstituut dat op wetenschappelijke basis onderzoek kan doen naar voeding. Wij willen echter wel onze ervaringen met u delen en aangeven waar wij tegen aangelopen zijn bij de selectie van een “ goede†pellet. Ook is dit geen uitgebreid benchmark onderzoek waarbij uitvoerig alle ins en outs worden bekeken vandaar dat wij in dit artikel dan ook geen namen noemen van pellet fabrikanten maar willen volstaan met een drietal lettercodes om de leesbaarheid van dit artikel te vergroten. Onderzocht zijn drie soorten pellets H, P en N.
Historie
Het is alweer ruim 8 jaar geleden dat wij in aanraking kwamen met pelletvoeding. Een blauw gele ara man die reeds enkele jaren in ons bezit was liet tijdens de rui duidelijke problemen zien in de vorm van een “natte†neus. Om duidelijk te krijgen waar dit probleem vandaan zou komen werd een “vogeldierenarts†geraadpleegd. Deze kwam bij het zien van de vogel tot de conclusie dat het hier om een bacteriële infectie zou gaan. De vogel kreeg een breedspectrum antibioticum voorgeschreven gedurende 2 MAANDEN. Het leek dat dit de oplossing zou zijn tot het moment dat de vogel weer begon te ruien. Wederom de “ vogeldierenarts†om raad gevraagd en wederom hetzelfde antibioticum voorgeschreven gekregen.
Na dik een jaar vertoonde de vogel nog geen verbetering in zijn “verkoudheidâ€. Gedurende bepaalde periodes in het jaar zagen we dit fenomeen terugkeren, besloten werd om de vogel voor een consult aan te bieden in “Utrechtâ€bij de Faculteit voor Diergeneeskunde, Afdeling Vogels en Bijzondere Dieren. Alvorens men daar zijn vogel kan laten onderzoeken dient de eigenaar een aantal vragenformulieren in te vullen betrekking hebbende op o.a. leefomstandigheden, voeding etc van de patiënt. Na een uitgebreide anamnese kwam men tot de conclusie dat de vogel diende te worden opgenomen om aanvullende onderzoeken te verrichten en te starten met een eventuele behandeling. In de loop van die week hebben we contact gehad met “Utrecht†en de diagnose luide een E-coli bacterie infectie in de luchtwegen van onze Blauw gele ara. Behandeling met antibiotica werd ingezet en na een week kon de vogel weer mee naar huis. De eerste weken leek het goed te gaan echter na verloop van tijd zagen we de “natte†neus weer opkomen, wederom contact gezocht met “Utrecht†en u raadt het al wederom een antibiotica kuur. U zult begrijpen dat ook deze laatste kuur geen succes bracht en wij nog steeds gedurende bepaalde periodes in het jaar dienden aan te kijken naar een “ verkouden†ara.
Inmiddels zijn we ongeveer twee jaar verder en wij ontmoetten op een symposium een vogeldierenarts die onze klaagzang betreffende het veterinaire kennisniveau in Nederland aanhoort. Twee jaar lang modderen en financieel een aardige duit uitgegeven aan alle goedbedoelde hulp bracht ons op het punt dat er waarschijnlijk geen oplossing voor dit probleem gevonden kon worden. De bovengenoemde vogeldierenarts nodigde ons uit om een keer bij hem langs te komen met de Blauw gele ara, hij zag aan de hand van ons verhaal nog wel mogelijkheden het probleem aan te pakken en te behandelen.
Een week nadien werd er een afspraak gemaakt met de betreffende vogeldierenarts. Wederom de ara voor de zoveelste keer uitgevangen en in de transportkist werd de reis begonnen . Bij aankomst was er nog een vogel voor ons. In de tussentijd konden wij een vragenformulier invullen, waar hadden wij dit eerder meegemaakt. Bij het invullen bleek dat de opzet van het formulier duidelijk afweek t.o.v. het formulier dat we al kenden vanuit onze eerste ervaring.
Na de vogel uit de transportkist te hebben gehaald was na enkele minuten de diagnose gesteld. Zonder de vogel ook maar te hebben aangeraakt bleek een conditieprobleem de oorzaak te zijn van de “natte†neuzen. Voor de vogel ter hand te hebben genomen gaf de dierenarts aan dat aan de binnenkant van de vleugels waarschijnlijk zwart / bruin gekleurde veren zouden zitten. Dit als teken van een niet optimale conditie t.g.v. waarschijnlijk eenzijdige / niet goed uitgebalanceerde voeding. De oorzaak van de “natte†neus bleek voornamelijk tijdens de rui op te treden en dan nog speciaal als de grote slagpennen geruid gingen worden. Diagnose gesteld nu nog de behandeling. De behandeling bestond voor een deel uit enkele injecties ter ondersteuning van de rui en het vervangen van de oude slijmvliezen. Aangeraden werd om de vogel over te zetten op pellets. Pellets zouden beter uitgebalanceerd zijn en de vogel in een betere conditie brengen waardoor de problemen van de “natte†neus zouden verdwijnen. Het advies was om de injecties na 4-5 weken te herhalen. Met enige scepsis werd aan de voorgestelde oplossing begonnen. U zult begrijpen dat de teleurstelling, mocht dit inderdaad het probleem zijn, in de andere dierenartsen des te groter zou zijn mocht dit experiment slagen. De ene verrassing volgde de andere op. Wat was namelijk het geval, wij gingen ervan uit dat een vogel die jaren op het conventionele zaad / eivoer mengsel had gezeten waarschijnlijk toch wel enige terughoudendheid zou vertonen t.a.v. de aangeboden pellets. Niets was echter minder waar. Vanaf het eerste moment van voorzetten gaf de ara de voorkeur aan de pellets. Dit was een zeer positieve ervaring aangezien wij uit verhalen van andere pellets gebruikers hadden gehoord dat met name het omschakelen soms zeer moeizaam zou gaan.
Ter ondersteuning van zijn conditie zou de geadviseerde pellet alleen niet voldoende zijn en diende daarnaast HJ te worden aangeboden. HJ is een poeder dat normaliter gebruikt wordt voor de handopfok van papegaaien. De aangereikte pellets met het HJ, gegeven in de vorm van kleine balletjes, gaven al binnen 8 weken een duidelijke verandering te zien bij de ara. De rui die inmiddels was ingezet gaf nieuwe veren die duidelijk van een betere kwaliteit zijn dan de oude veren. Dit was opvallend mooi te zien aan de veertjes aan de binnen kant van de vleugel, deze zwart / bruine veertjes werden vervangen door diep geel/oranje veren. Naast de verandering in kleur zagen we ook meer glans ontstaan. Zeer opmerkelijk was de verandering in gedrag van de vogel, na een half jaar op pellets te hebben gezeten werd de vogel steeds aanhankelijker en rustiger. De vogel voelde zich duidelijk sterker en daardoor minder onzeker.
Nu de eerste indrukken zeer positief waren werd besloten om ook andere koppels op deze H pellets over te zetten. Daarnaast werd een klein experiment opgezet met ander verkrijgbare pellets in Nederland. Criteria waar pellets, wat ons betreft aan moeten voldoen zijn;
Snelle acceptatie door de papegaaien
Grondstoffen dienden door de fabrikant te worden aangeven
Vrij van landbouwgif, kleurstoffen, geurstoffen, smaakstoffen en conserveringsmiddelen.
Effectieve opname diende hoog te zijn
Ervaring leverancier met pellets diende bewezen aanwezig te zijn
Snelle acceptatie door de papegaai
Op het moment van onderzoek waren er twee andere leveranciers van pellets op de markt. Besloten werd om van beide leveranciers enkele zakken pellets te betrekken. De koppels werden verdeeld in drie groepen en er werd gekeken hoe de verschillende papegaaien de pellets opnamen. Opvallend was dat bij pellet N deze nauwelijks werden opgenomen. Het meegeleverde advies van geleidelijke omschakeling had bij enkele koppels geen effect. Naast de acceptatie zagen we problemen met de effectieve opname, zie later. Daar waar pellet N problemen gaf met de opname zagen we dit ook met pellet P. Hierbij was het resultaat echter beter dan bij pellet N. Drukken we de acceptatie uit in percentage van de gehele groep dan kunnen we concluderen dat pellet H door alle papegaaien in de groep binnen 1 week volledig werden opgenomen. De VOGELS die pellet P kregen deden er minimaal 4 weken over en dan werd nog maar door 75% van de koppels de pellets geaccepteerd. De VOGELS die op de N pellets zaten gaven een nog slechter beeld te zien . Slechts 40-50% van de vogels namen de pellet P na ongeveer twee maanden van proberen op.
Kijkende naar de onderzochte pellets dan zien we een duidelijk verschil in vorm, kleur, hardheid en samenstelling. Korrel P bestaat uit diverse kleuren en pellet N heeft een bruine kleur.. De H pellets onderscheiden zich door hun natuurlijke kleur en samenstelling. De P en N pellets zijn uit een poeder geperste brok / korrel terwijl in de H pellet duidelijke bestanddelen van zaden aanwezig zijn. Deze grovere bestanddelen hebben als voordeel dat hierdoor de kropfunctie beter wordt geactiveerd en de omzetting beter plaatsvindt. U moet zich voorstellen dat een groot deel van de vertering plaatsvindt middels een cascade aan enzymatische reacties. (Enzymen zijn hulpstoffen, door het lichaam zelf aangemaakt, om biochemische processen te bewerkstelligen) De inwerking van enzymen zal op een homogene bal voeding dus langer duren dan indien we deze zelfde bal toegankelijk poreus maken voor deze enzymen. Wat we zien is dat het totale oppervlak die ter beschikking STAAT van deze enzymen vele malen groter is dan indien we een homogene bal voeding hebben.
Naast vorm speelt ook de hardheid van de pellet een belangrijke rol in het acceptatie proces. Van de drie onderzochte pellets bleek de N pellet de zachtste te zijn. De vogels die deze pellet opnamen gebruikten gemiddeld 30 – 40% meer pellets. Een groot gedeelte werd als kruimels onder in de kooi teruggevonden. Ook bij de P pellets hebben we een zekere mate van morsen waargenomen waarbij ook daar c.a. 10- 20% meer pellets diende te worden verstrekt. Bij de H pellets is het morsen minimaal. Wel was opvallend dat bij alle pellets de vogels de neiging hadden om de pellets in de waterbak voor te weken. Dit gedrag werd ook weer het meest waargenomen bij gebruik van de N pellet.
Grondstoffen diende door de fabrikant te worden aangeven
De problemen met chemische supplementen en toevoegingen in de humane voeding zijn alom bekend. Meer DAN vroeger zien we tegenwoordig verschillende vormen van voedingsallergieën, vaak al op zeer jonge leeftijd. Daarnaast is alom bekend dat in veel landen nog steeds gebruik wordt gemaakt van insecticiden en pesticiden die hier al vele jaren verboden zijn. Problemen als gevolg van deze toxinen (giftstoffen)kunnen zijn; meer onbevruchte eieren, sterfte in de dop en sterfte van jongen.
De vraagstelling die bij de fabrikanten / leveranciers van de onderzochte pellets werd neergelegd was de volgende: “Kunt u mij aangeven welke grondstoffen u gebruikt voor de vervaardiging van uw pellets? Uit welke landen betrekt u deze grondstoffen? Worden de grondstoffen gecontroleerd op aanwezigheid van schadelijke toxinen?â€
Op deze drie vragen bleek maar één fabrikant in staat om een afdoende antwoord te geven namelijk de producent van de H pellets.
Het gebruik van toxine vrije grondstoffen is niet alleen van belang voor de jonge/ nieuwe aanwas maar ook voor de oudere vogels. Deze toxinen slaan zich vaak op in vetweefsel en lever waarbij op termijn conditionele problemen kunnen ontstaan met het niet goed functioneren van dergelijke organen. Slecht werkende lever is hiervan wellicht het beste voorbeeld, verantwoordelijk voor o.a. zuivering van het bloed en aanmaak stollingsfactoren. Het is een bekend probleem dat poppen dood kunnen gaan, broedend op eieren, als gevolg van toxinen die vrij komen als een vetreserve wordt aangesproken.
Effectieve opname diende hoog te zijn
Een van de eisen die wij stelden aan de te gebruiken pellet was dat de effectieve opname hoog diende te zijn. Zoals al eerder aangegeven diende van de N en P pellets beduidend meer gevoerd te worden dan van de H pellet, respectievelijk 30-40% en 10-20% meer. Om u een reële indruk te geven treft u hieronder de hoeveelheden pellets aan die gegeven werden per koppel:
Pellet H in gr/dag Pellet P in gr/dag Pellet N in gr/dag
Grijze roodstaart 15-30 20-40 25-45
Bl. Gele ara 60-100 Geen opname Geen opname
Ruppels papegaai 14-20 17-25 20-32
Roodbuik papegaai 14-20 20-27 Geen opname
De hoeveelheid voer hangt daarnaast sterk af van een aantal energie bepalende factoren. Een van de belangrijkste hierin is de factor temperatuur. We zagen een toename van de behoefte bij vogels die naast een verwarmd nachthok de beschikking hadden over een buitenvolière. Daarnaast speelt de fase waarin de vogel / koppel zich bevindt een belangrijke rol. Vlak voor het leggen van de eieren constateerde wij een duidelijke afname van de behoefte. Dit ging zelfs zover dat voornamelijk de grijze roodstaarten twee a drie dagen voor het leggen van de eieren meer dan de helft van de pellets laat staan. Daarin tegen zien we een toename tijdens de rui periode en voornamelijk indien de grote slagpennen geruid gaan worden.
Een ander belangrijk item bij de effectieve opname is het feit of er naast de pellets nog andere zaken worden bijgevoerd. Wij hebben tijdens deze periode, en nog steeds, de volgende toevoegingen. In het kweekseizoen gekiemde zaden gemengd met eivoer en H opfokvoer, fruit, groente en een kleine hoeveelheid zaad. Deze laatste echter niet meer DAN drie keer per week. Het geheel van de toevoegingen komt niet boven de 10% van de totale hoeveelheid voeding.
Ervaring leverancier met pellets diende bewezen aanwezig te zijn
Gezien de toevlucht die de pellets de laatste jaren hebben genomen is het voor u als “ leek†van belang dat uw leverancier u kunt voorlichten betreffende het gebruik van pellets. Het is immers bekend dat tijdens de omschakeling van het conventionele voer (zaad / eivoer) er zich kleine probleempjes kunnen voordoen die niet in relatie worden gebracht met de omschakeling. Een goede EN professionele begeleiding, zeker in de beginfase, is hierbij zeer belangrijk.
Ervaring van de leverancier in de advisering en ondersteund met eigen ervaringen is hierbij een must. Onze vraagstelling richting de leveranciers was als volgt;
Hoe lang verkoopt u deze pellets? Hoe lang zijn de pellets al op de Nederlandse/Belgische markt? Heeft u praktische ervaring met het gebruik van deze pellets?
Alle pellets bleken nog maar vrij kort op de Nederlandse/Belgische markt te zijn en als zodanig actief onder de aandacht van vogelhouderij gebracht. Praktische ervaring was dus niet aanwezig als we spreken over kweekresultaten. Om hierover enige uitspraak te kunnen doen zou men moeten beschikken over honderden koppels vogels uit dezelfde genetische bloedlijnen verdeeld in verschillende onderzoeksgroepen. De resultaten zouden dan wetenschappelijk met elkaar kunnen worden vergeleken. Door de verschillende leveranciers werd enthousiast verhalen verteld over de vooruitgang in kweekresultaten die men had geboekt na de omschakeling op pellets. Indien wij dan de vraag stelde hoelang men de pellets al gebruikte kwam de werkelijke aap uit de mouw. In onze optiek zullen de vogels toch minimaal twee jaar op een bepaalde voer methodiek moeten zitten om enige gegronde uitspraken hierover te kunnen doen. Wij voeren nu ruim acht jaar de H pellet en ZIEN de resultaten verbeteren. Wij zijn van 78% bevrucht naar 98% gegaan en van 80% uitkomst naar 99% en uiteindelijk percentage op stok van 98% gemiddeld. Dit zijn resultaten die niet statistisch onderbouwd kunnen worden omdat naast de factor voeding meerdere factoren van invloed zijn op de uiteindelijke kweekresultaten. Een verder diepgaand onderzoek zou noodzakelijk zijn om tot statisch verantwoorde conclusies te komen.
Ons advies is om, als u overweegt om over te schakelen op pellet voeding, kritische vragen te stellen aan de leverancier en neem geen genoegen met zogenaamde succes “storiesâ€.
Prijzen
Zoals veel kwekers hebben ook wij in ons vergelijk gekeken naar de kosten van een dergelijke pellet voeding. Als we de prijs per eenheid uitdrukken is de H pellet verreweg het duurste en de N pellet het goedkoopste. In onze beleving is dit echter te rechtlijnig. Wil je de kosten van pellets goed beoordelen dan dienen vele factoren te worden bekeken en vergeleken. Om te beginnen dient te worden gekeken naar de effectieve opname. Als we de effectieve opname doorrekenen op de effectieve prijs, dan zien we dat de N pellet qua prijs in de buurt komt van de P pellet en gezamenlijk komen ze al dichterbij de H pellet. Daarnaast dient, om een goede vergelijking met de conventionele methode te bewerkstelligen de prijs van deze methode te worden afgetrokken van de pellet voeding. De op deze manier verkregen uitkomst geeft de meerprijs van de pellet voeding weer. Uiteraard alles gebaseerd op effectieve opname.
BIJ HET BEOORDELEN VAN DE KOSTEN IS HET BELANGRIJKER OM TE KIJKEN NAAR DE KOSTEN PER DAG PER KOPPEL DAN NAAR DE PRIJS PER KILO VAN HET PRODUCT.
Daarnaast spelen ook andere factoren een rol die meer indirect van invloed zijn op de prijs. We kunnen hier onderscheiden de verbeterde conditie van het totale bestand en daaraan gerelateerde besparing op veterinaire kosten of vervanging van kweekmateriaal. Dikwijls is het wegvallen van een kweekman of kweekpop niet goed in geld uit te drukken maar aangenomen mag worden dat dit een veelvoud is van de aanschafwaarde.
Tot slot zien we naast een toename van het kweekresultaat in relatieve zin, zie boven ook een toename in absolute zin. Paren brengen hun jongen sneller op stok en gaan sneller over tot een tweede broedronde. Uiteraard zijn deze laatste factoren niet bekeken voor de pellets P en N. Wij zijn van mening dat het gebruik van pellets zich terugverdiend en in die zin niet opweegt tegen de conventionele voeder methodes. Zowel de nadelen van onvolwaardige voeding, als de voordelen van volwaardige voeding kunnen alleen op de wat langere termijn worden beoordeeld.
Conclusie
Zeker in de beginperiode was het moeilijk om tot een keuze van de juiste pellet te komen. In onze visie is iedere pellet beter dan het conventionele voer. Immers niemand weet exact wat de behoefte is van onze vogels gedurende de verschillende fasen. Een van de aspecten die je dan kunt hanteren is het effect wat een dergelijke voeding heeft op de totale conditie van de vogels. Voor de omschakeling naar de H pellet is gekozen om de volgende reden:
Zeer goede acceptatie, vaak binnen enkele dagen.
Duidelijk zichtbare verbetering van het verenpak in kleur en glans
Zeer hoog effectief gebruik
Gebruik van natuurlijke gecontroleerde grondstoffen
Geen chemische toevoegingen in de vorm van o.a. geur en smaakstoffen
Zeer goed effect op conditioneel zwakke vogels
Duidelijke invloed op het gedrag van de vogels
Wij zien na de omschakeling op de H pellets een conditioneel beter bestand. Dit vertaalt zich in mooiere vogels qua kleur en glans. Daarnaast hebben wij aanwijzingen dat ook de kweekresultaten positief zijn beïnvloed door het gebruik van de H pellets. Wij zien een duidelijke afname van conditioneel gerelateerde problemen en in die zin ook het verlies van vogels hieraan. Dit impliceert verder een afname van de veterinaire kosten en / of vervanging van kweekvogels.
